Böbrek nakli, son dönem böbrek yetmezliği olan uygun hastalarda yaşam kalitesini artırabilen ve diyalize bağımlılığı azaltabilen önemli bir tedavi seçeneğidir. Süreç; alıcı değerlendirmesi, canlı verici uygunluğu, cerrahi planlama, enfeksiyon riski, bağışıklık baskılayıcı tedavi ve uzun dönem takip başlıklarının birlikte ele alınmasını gerektirir.
Hastanın böbrek yetmezliği nedeni, diyaliz durumu, eşlik eden hastalıkları, enfeksiyon öyküsü, damar yapısı ve nakle uygunluğu birlikte değerlendirilir.
Canlı verici adayında böbrek fonksiyonu, kan grubu uyumu, genel sağlık durumu, anatomik uygunluk ve verici güvenliği ön planda tutulur.
Böbrek fonksiyonları, ilaç düzeyleri, enfeksiyon riski, tansiyon, kan şekeri ve olası red bulguları düzenli kontrollerle izlenir.
Böbrek nakli, genellikle son dönem böbrek yetmezliği gelişmiş ve kalıcı böbrek fonksiyon kaybı olan hastalarda değerlendirilir. Diyalize başlamış hastalarda ya da diyaliz ihtimali yaklaşan uygun hastalarda nakil seçeneği planlanabilir.
Her hasta böbrek nakli için otomatik olarak uygun kabul edilmez. Kalp-damar durumu, enfeksiyon riski, kanser öyküsü, genel cerrahi risk, damar yapısı, mesane fonksiyonu ve tedaviye uyum gibi başlıklar birlikte incelenir.
Canlı verici böbrek naklinde amaç yalnızca alıcıya böbrek sağlamak değildir; vericinin uzun dönem sağlığını korumak da en az alıcı kadar önemlidir. Bu nedenle verici adayı ayrıntılı tıbbi, cerrahi ve psikososyal değerlendirmeden geçirilir.
Verici adayında böbrek fonksiyonu, idrar tetkikleri, tansiyon, diyabet riski, taş hastalığı, geçirilmiş ameliyatlar, böbrek damar anatomisi ve genel sağlık durumu değerlendirilir. Uygun olmayan vericilerde nakil için ısrar edilmez.
Alıcı değerlendirmesinde böbrek yetmezliğinin nedeni, diyaliz süresi, kalp-damar riski, enfeksiyon taramaları, kan grubu, doku uyumu, antikor durumu, mesane kapasitesi ve idrar yolu problemleri birlikte ele alınır.
Ürolojik açıdan özellikle mesane fonksiyonu, idrar yolu darlığı, prostat büyümesi, tekrarlayan enfeksiyon, taş hastalığı ve daha önce geçirilmiş cerrahiler nakil planını etkileyebilir.
Nakil ameliyatında vericiden alınan sağlıklı böbrek, alıcının genellikle kasık bölgesine yakın alt karın bölgesine yerleştirilir. Böbreğin damarları alıcının damarlarına, üreteri ise mesaneye bağlanır.
Hastanın kendi böbrekleri çoğu zaman yerinde bırakılır. Ancak tekrarlayan enfeksiyon, kontrolsüz hipertansiyon, çok büyük polikistik böbrekler veya özel tıbbi nedenler varsa farklı cerrahi kararlar alınabilir.
Ameliyat sonrası erken dönemde idrar çıkışı, kreatinin düzeyi, sıvı dengesi, tansiyon, kanama, damar tıkanıklığı, idrar kaçağı, enfeksiyon ve akut red bulguları yakından takip edilir.
Bu süreçte ilaçların düzenli kullanılması çok önemlidir. Bağışıklık baskılayıcı ilaçlar, vücudun nakledilen böbreğe karşı reaksiyon geliştirme riskini azaltmak için planlanır.
Böbrek nakli başarılı olsa bile takip bitmez. Uzun dönemde böbrek fonksiyonu, ilaç düzeyleri, enfeksiyonlar, tansiyon, kan şekeri, kolesterol, kilo kontrolü ve kanser taramaları düzenli izlenmelidir.
Hasta kendini iyi hissetse bile ilaçları bırakmamalı, doz değiştirmemeli ve kontrollerini aksatmamalıdır. İlaç düzensizliği nakledilen böbreğin zarar görmesine yol açabilir.
Prostat büyümesi, mesane boşaltım problemi, taş hastalığı, idrar yolu enfeksiyonu ve anatomik sorunlar nakil öncesi değerlendirilmelidir.
Canlı verici adayında amaç yalnızca böbrek almak değildir; vericinin tek böbrekle uzun dönem güvenli yaşaması temel önceliktir.
Nakil sonrası bağışıklık baskılayıcı tedaviler doktor önerisi dışında kesilmemeli veya değiştirilmemelidir.
Ateş, idrar yanması, halsizlik, idrar miktarında azalma veya yara yeri problemi gelişirse gecikmeden hekimle iletişime geçilmelidir.
Başarılı bir böbrek nakli birçok hastada diyaliz ihtiyacını ortadan kaldırabilir. Ancak nakledilen böbreğin düzenli takip edilmesi, ilaçların doğru kullanılması ve kontrollerin aksatılmaması gerekir.
Uygun seçilmiş ve ayrıntılı değerlendirilmiş canlı vericiler tek böbrekle yaşamına devam edebilir. Ancak verici güvenliği için karar mutlaka ayrıntılı tıbbi değerlendirme sonrası verilmelidir.
Bağışıklık baskılayıcı ilaçlar çoğu hastada nakledilen böbrek çalıştığı sürece düzenli kullanılır. Bu ilaçlar hekim önerisi olmadan kesilmemelidir.
Evet. Mesane boşaltım problemi, prostat büyümesi, idrar yolu darlığı, taş hastalığı veya tekrarlayan enfeksiyonlar nakil sonrası sorun riskini artırabileceği için nakil öncesinde değerlendirilmelidir.
